คติความเชื่อเกี่ยวกับลายผ้าไทย (1)
คติความเชื่อเกี่ยวกับลายผ้าไทย
ลายที่จะนำมาเป็นผ้ามัดหมี่และผ้าขิดนั้นเกิดจากอิทธิพลความเชื่อในเรื่องต่างๆดังนี้ คือ
- ลายจากศาสนา ได้แก่ ลายหอปราสาท ลายใบสิม ลายพญานาค ลายธรรมาสน์ ลายใบเสมา ในแต่ละลายมีความเชื่อดังนี้
- ลายจากสัตว์ ได้แก่ ลายนกยูง ลายผีเสื้อ ลายจอนฟอน (พังพอน) ลายสิงโต ลายช้าง ลายม้า ลายแมงป่อง ลายเสือ ลายงูเหลือม ลายเขี้ยวปลา และลายปีกไก่
- ลายจากพืช ได้แก่ ลายหมากบก ลายดอกพุดซ้อน ลายงา ลายดอกแก้ว ลายดอกพิกุล ลายดอกจัน ลายหนามแท่ง ลายดอกบานเย็น ลายต้นสน ลายดอกสร้อยลายดอกผักแว่น
ส่วนผ้าขิดลายที่นิยมใช้ทอได้แก่ ลายขิดแคม้า ลายขิดแมลงป่องยักษ์ ลายขิดกาบขอปะแจ ลายขิดกาบขันหมากเบ็ง ลายขิดนาคแปลง ลายขิดดอกรัก ลายขิดขอเครือ ลายขิดหอปราสาท ลายขิดกาบใหญ่เป็นต้น
จากการให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับลาย พบว่าชาวบ้านมีการประดิษฐ์ลายแบบดั้งเดิมอยู่ อาจเป็นเพราะได้รับการถ่ายทอดในการประดิษฐ์ลาย ส่วนการเปลี่ยนแปลงลายหมี่จะมีบ้าง การนำลายเก่ามาผสมลายใหม่ เช่นลายดอกแก้วผสมลายโคมเจ็ด เป็นต้น
ความเชื่อต่างๆชาวบ้านถือเป็นของศักดิ์สิทธิ์โดยเฉพาะลายที่นำมาเป็นลายแล้วจะต้องพิถีพิถันในการเลือกลายเป็น อย่างมาก คือต้องทำตามจุดประสงค์ของกิจกรรม เช่น ลายที่นำไปถวายพระควรจะเป็นลายแบบใดสำหรับคนมีอำนาจวาสนาควรจะใช้ลายแบบใด
นอกจากนี้จะเกี่ยวข้องกับศาสนาแล้วยังมีความเชื่อที่เกี่ยวกับวิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ด้วย เช่น ลายเกี่ยวกับ สัตว์ เกี่ยวกับพืชและความคิดสร้างสรรค์ของช่าง ซึ่งลายต่าง ๆในสมัยก่อนจะไม่ทอปะปนกันจะแยกออกจากกันโดยเด็ดขาด ทั้งนี้อาจเป็น เพราะมีความเชื่อเอาลายที่ไม่เหมาะสมกับงานนั้น ๆ จะไม่ได้รับความนิยมและที่สำคัญจะไม่ได้ บุญได้กุศลไม่รู้จักกาลเทศะประกอบกิจอันใดก็จะไม่เจริญรุ่งเรือง
ต้นฉบับ : http://www.thaitextilemuseum.com/Thai/A_2/B_7/C_9/nana/nana.html
<- ย้อนกลับไปยังหน้ารวม link ลายผ้า, ข้อมูลจากพิพิธภัณฑ์ผ้า มหาวิทยาลัยนเรศวร
